به منظور ارزیابی تحمل تنش خشکی در ژنوتیپ های گندم دوروم، آزمایشی در مرکز تحقیقات دیم گچساران طی سال زراعی 97-1396 انجام شد. تعداد 18 ژنوتیپ گندم دوروم در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار تحت دو شرایط دیم و آبیاری تکمیلی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که آبیاری تکمیلی باعث افزایش معنی دار عملکرد دانه گردید. در شرایط آبیاری تکمیلی ژنوتیپ های 16، 17 و 18 و در شرایط دیم ژنوتیپ های 4، 16 و 17 بیشترین عملکرد دانه در هکتار را داشتند. نتایج تجزیه همبستگی بین ﺷ ﺎ ﺧ ﺺ ﻫ ﺎ ی تحمل به تنش و ﻋ ﻤ ﻠ ﮑ ﺮ د دانه درﺷ ﺮ ایﻂ دیﻢ و آﺑ ﯿ ﺎ ریﺗ ﮑ ﻤ ﯿ ﻠ ﯽ نشان داد که ﺑ ﯿ ﻦ ﻋ ﻤ ﻠ ﮑ ﺮ د داﻧ ﻪ در شرایط دیم (YS) با شاخص خشکی نسبی (RDI)، شاخص بهره وری (MP)، شاخص تحمل به تنش (STI)، شاخص عملکرد (YI)، شاخص میانگین هندسی بهره وری (GMP)، شاخص جدید مقاومت به خشکی (DI)، شاخص تحمل به تنش بهبود یافته (MSTI)، شاخص میزان محصول محیط غیرتنش و تنش (SNPI) و شاخص میانگین هارمونیک (HARM) ﻫ ﻤ ﺒ ﺴ ﺘ ﮕ ﯽ ﻣ ﺜ ﺒ ﺖ و معنی داری وجود داشت و ایﻦ ﺷ ﺎ ﺧ ﺺ ﻫ ﺎ ﻣ ﻌ ﯿ ﺎ رﻫ ﺎ ی ﻣ ﻨ ﺎ ﺳ ﺐ ﺑ ﺮ ای ﺷ ﻨ ﺎ ﺳ ﺎ یﯽ ﻻ یﻦ ﻫ ﺎ ی ﻣ ﺘ ﺤ ﻤ ﻞ ﺑ ﻪ ﺧ ﺸ ﮑ ﯽ ﺑ ﻮ دﻧ ﺪ . ﻫ ﻢ ﭼ ﻨ ﯿ ﻦ ، ﺷ ﺎ ﺧ ﺺ حساسیت به تنش (SSI)، شاخص ثبات عملکرد (YSI)، شاخص تحمل تنش های غیرزنده (ATI) و شاخص درصد حساسیت به تنش (SSPI) در تمایز لاین ها نقش زیادی نداشتند. نتایج روش تجزیه خوشه ای نشان داد که ژنوتیپ ها در چهار گروه مجزا طبقه بندی شدند و ژنوتیپ های 4، 16 و 17 که در گروه چهارم قرار داشتند که دارای بالاترین شاخص های تحمل نسبت به سایر ژنوتیپ ها بودند و ژنوتیپ های متحمل شرایط دیم شناخته شدند. ژنوتیپ های 7، 8 و 10 پایین ترین میزان عملکرد و همچنین پایین ترین مقدار برای اکثر شاخص ها را داشتند و جزو حساس ترین ژنوتیپ ها به شرایط دیم بودند. نتایج تجزیه به عامل ها بر اساس شاخص های تحمل نیز نتایج بالا را تایید کرد.

به دلیل پدیده گرم شدن جهانی در دهه های اخیر تبدیل به یکی از عوامل مهم کاهش عملکرد گندم در مناطق خشک و نیمه خشک شده در نتیجه، ایجاد ارقام متحمل به گرما را اجتناب ناپذیر نموده است. به منظور بررسی شاخص های تحمل گرما در گندم، 144 لاین اینبرد نوترکیب حاصل از تلاقی کاز (متحمل) و مانتنا (حساس به گرما) به همراه دو والد و تعدادی از ارقام تجاری به مدت دو سال (86-1385 و 87-1386) در قالب طرح لاتیس مستطیل 12x13 در دو تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه خلیج فارس بوشهر (واقع در منطقه گرم- برازجان) در دو تاریخ کاشت طبیعی و تاخیری (تنش گرما) کشت شدند. ارتفاع گیاه، طول پدانکل، طول سنبله، تعداد سنبلچه، تعداد دانه در سنبله، طول دوره پر شدن دانه و وزن هزاردانه و عملکرد دانه صفات مورد اندازه گیری بودند. هشت شاخص تحمل تنش شامل شاخص حساسیت به تنش گرما(SSI) ، تحمل(TOL) ، میانگین هندسی تولید(GMP) ، میانگین حسابی (MP) ، شاخص تحمل گرما(STI) ، شاخص پایداری عملکرد(YSI) ، شاخص عملکرد (YI) و شاخص اندازه برتری (Pi) بر اساس عملکرد دانه و سایر صفات مرتبط با عملکرد تحت شرایط طبیعی و تنش گرما مورد محاسبه قرار گرفتند. بالاترین همبستگی های حاصل با عملکرد تحت شرایط تنش مربوط به سه شاخص YI، GMP و STI بود که به ترتیب 1، 0.93 و 0.92 به دست آمدند. نتایج نشان دهنده همبستگی بالا و هم جهت بین شاخص های GMP، STI، P و MP با عملکرد در هر دو شرایط طبیعی و تنش بود. روند این همبستگی ها برای شاخص های مذکور در حالتی که بر اساس دوره پر شدن دانه و طول پدانکل محاسبه شدند نیز مشابه عملکرد به دست آمده بود که نشان دهنده اهمیت این دو صفت و شاخص های مذکور جهت تشخیص ژنوتیپ های با عملکرد بالا در هر دو شرایط طبیعی و تنش و کارایی آنها در غربالگری تحمل گرما در گندم می باشد.

سابقه و هدف: عملکرد دانه زیره سبز در اکثر مناطق ایران به علت بروز تنش رطوبتی کاهش می یابد. تاکنون عمده ارزیابی ها بر روی تعداد محدودی اکوتیپ زیره سبز و یا عمدتا در شرایط آبیاری نرمال در کشور صورت گرفته است؛ لذا این آزمایش با هدف ارزیابی توام متنوع-ترین اکوتیپ های زیره سبز رایج و مورد کشت در نقاط عمده زیره کاری کشور از نظر عملکرد دانه و تعیین اثر تنش خشکی در مرحله گلدهی بر عملکرد آن ها، شناسایی ارقام متحمل به تنش برای یافتن منابع ژنتیکی متحمل جهت تشکیل جمعیت های در حال تفرق با استفاده از شاخص های تحمل و حساسیت به تنش و نوع واکنش اکوتیپ ها به شرایط تنش خشکی و آبیاری نرمال در اکوتیپ های زیره سبز صورت گرفت.مواد و روش ها: به منظور بررسی اثر تنش رطوبتی بر عملکرد دانه 49 اکوتیپ بومی زیره سبز آزمایشی در قالب طرح لاتیس 7×7 با دو تکرار در مزرعه پژوهشی پردیس ابوریحان – دانشگاه تهران در سال زراعی 92-1391 اجرا شد. اعمال تنش رطوبتی در مرحله 50 درصد گلدهی به صورت 30 درصد ظرفیت زراعی صورت گرفت. تجزیه واریانس در قالب طرح لاتیس و سنجش کارایی نسبی آن نسبت به طرح بلوک های کامل تصادفی صورت گرفته و پس از اعمال تصحیح لاتیس تجزیه واریانس در قالب طرح بلوک های تصادفی ادامه یافت. محاسبه 11 شاخص تحمل به تنش براساس عملکرد در شرایط تنش خشکی و نرمال، محاسبه همبستگی بین مقادیر شاخص ها با یکدیگر و عملکرد دانه و نیز تجزیه به مولفه های اصلی با استفاده از ماتریس ضرایب همبستگی انجام گرفت.یافته ها: کارایی نسبی طرح لاتیس نسبت به طرح بلوک های کامل تصادفی برای شرایط نرمال برابر 153 درصد و در شرایط تنش 148 درصد بود. بر اساس میزان عملکرد اکوتیپ های مورد بررسی در شرایط بدون تنش و تنش، 11 شاخص تحمل و حساسیت به تنش برآورد گردید. نتایج تجزیه همبستگی، تجزیه به مولفه های اصلی و ترسیم بای پلات شاخص ها نشان داد که بین شاخص های محاسبه شده شاخص های MP، GMP، STI، Harm، K1STI، K2STI مناسب ترین شاخص ها برای انتخاب اکوتیپ های با پتانسیل و پایداری عملکرد بالا می باشند. تجزیه خوشه ای بر اساس شاخص های تحمل، اکوتیپ ها را در سه گروه جداگانه قرار داد به طوری که اکوتیپ های متحمل در گروه مشترکی قرار گرفتند. توزیع اکوتیپ ها در فضای بای پلات، وجود تنوع ژنتیکی بین اکوتیپ ها را نسبت به تنش خشکی نشان داد.نتیجه گیری: اکوتیپ های کرمان (بافت)، خراسان جنوبی (درمیان)، یزد (صدوق) متحمل ترین و اکوتیپ های خراسان شمالی (اسفراین)، اصفهان (اردستان)، خراسان رضوی (کاشمر) به عنوان حساس ترین اکوتیپ ها به تنش خشکی مرحله گلدهی شناسایی شدند. لذا استفاده از این اکوتیپ ها به عنوان والدین تلاقی در برنامه های اصلاحی ارقام متحمل به خشکی توصیه می شوند.

به منظور بررسی تحمل خشکی در کنجد و نیز ارزیابی شاخص های تحمل تنش، آزمایشی به صورت طرح کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. در این آزمایش آبیاری به عنوان عامل اصلی در سه سطح (100، 75 و 50 درصد نیاز آبی گیاه) و ده رقم کنجد به عنوان عامل فرعی مورد بررسی قرار گرفت. برای محاسبه نیاز آبی گیاه از نرم افزار CROPWAT (روش پنمن مانتیث) مطابق روش فائو-56 استفاده شد. تجزیه واریانس نشان داد که بین سطوح تنش و ارقام از نظر عملکرد در سطح احتمال یک درصد اختلاف معنی دار وجود دارد، ولی اثر متقابل دو عامل غیر معنی دار بود. بنابرین، شاخص های تحمل بر مبنای عملکرد ارقام در شرایط تنش و بدون تنش محاسبه شد. تجزیه واریانس شاخص ها نشان داد که ارقام از نظر شاخص های میانگین حسابی (MP)، میانگین هندسی (GMP)، تحمل به تنش (STI) و میانگین هارمونیک (HARM) اختلاف معنی دار دارند. با در نظر گرفتن همبستگی آنها با عملکرد در شرایط تنش و غیر تنش، این شاخص ها به عنوان بهترین شاخص ها در جداسازی ارقام متحمل انتخاب گردیدند. شاخص های تحمل (TOL) و حساسیت به تنش (SSI) در تمایز ارقام نقش زیادی نداشتند. گروه بندی ارقام با روش تجزیه خوشه ای نشان داد که ارقام کرج 1، IS و اولتان، پرمحصول و متحمل به تنش آبی بوده و ارقام هندی 14 و یلووایت به عنوان حساس ترین ارقام نسبت به تنش آبی بودند. گروه بندی ارقام با ترسیم نمودار سه بعدی بر اساس عملکرد در شرایط تنش، بدون تنش و شاخص STI و همچنین، تجزیه به مولفه های اصلی، نتایج تجزیه خوشه ای را تایید کرد.

اصلاح و بهبود تحمل گندم به تنش های محیطی از جمله مهمترین هدف های اساسی اصلاح نباتات است و در بین تنش ها، تنش رطوبتی یکی از مهمترین عوامل محدود کننده در تولید پایدار گندم به شمار می رود. به منظور بررسی تحمل به تنش رطوبتی ژنوتیپ های مختلف گندم، شاخص های تحمل 24 ژنوتیپ گندم نان، تحت شرایط بدون تنش رطوبتی، تنش رطوبتی بعد از گرده افشانی و تنش رطوبتی قبل از گرده افشانی در سه آزمایش جدا در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی آلاروق اردبیل مورد مقایسه قرار گرفتند. در ارزیابی تحمل و حساسیت ژنوتیپ های مورد مطالعه به تنش رطوبتی از شاخص هایSSI  (شاخص حساسیت به تنش)، MP (میانگین حسابی محصول دهی)،TOL  (شاخص تحمل)،GMP  (میانگین هندسی محصول دهی)،STI  (شاخص تحمل به تنش)، K1STI (STI تعدیل شده برای شرایط بدون تنش رطوبتی) و K2STI ( STIتعدیل شده برای شرایط تنش رطوبتی) استفاده شد. ژنوتیپ های شماره 15 و 21 در کلیه شرایط آبیاری، عملکرد دانه بالاتر از میانگین داشتند. این دو ژنوتیپ با بالاترین مقدار STI، در نمودار بای پلات در ناحیه با پتانسیل تولید بالا و حساسیت به خشکی پایین قرار گرفتند. در مجموع در هر دو شرایط تنش رطوبتی ژنوتیپ شماره 15 با توجه به TOL وSTI  (در تنش رطوبتی قبل از گرده افشانی به ترتیب با 2.11 و 1.05 در تنش رطوبتی بعد از گرده افشانی به ترتیب با 0.81 و 1.28) از تحمل به تنش و عملکرد بالایی برخودار بود. نتایج حاصله از نمودار چند متغیره بای پلات و همبستگی شاخص ها با عملکرد دانه در شرایط بدون تنش و تنش رطوبتی نشان داد، شاخص هایMP ،GMP  و STI نسبت به سایر شاخص ها در پیش بینی عملکرد از اهمیت بالایی برخوردار می باشند و با این شاخص ها می توان ژنوتیپ های متحمل را بهتر گزینش نمود. همچنین شاخص های K1STI و K2STI همراه با شاخص STI از شاخص های مهم انتخاب رقم برای شرایط مناسب و تنش می باشند.

به منظور ارزیابی شاخص های تحمل به تنش خشکی در ارقام آفتابگردان، آزمایشی به صورت طرح کرت های خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی برای 8 رقم آفتابگردان در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی آزاد اسلامی واحد تبریز در سال زراعی1387 اجرا گردید. بر اساس عملکرد در شرایط بدون تنش (Yp) و تنش (Ys)، شاخص های کمی مقاومت به خشکی از قبیل: شاخص تحمل (TOL)، میانگین هندسی بهره وری (GMP)، میانگین هارمونیک (MH)، شاخص حساسیت به تنش (SSI) و شاخص تحمل تنش (STI) محاسبه شدند. در شرایط تنش و بدون تنش خشکی بیشترین عملکرد دانه و همچنین بیشترینGMP ، MH و STI متعلق به رقم قلمی بود. با محاسبه ضریب همبستگی ساده پیرسون بین شاخص های فوق و میانگین عملکرد دانه و روغن در هر دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی، شاخص TOL با عملکرد روغن و شاخص های STI و GMP با عملکرد دانه همبستگی مثبت و معنی داری را در هر دو شرایط نشان دادند. لذا شاخص های STI و GMP برای گزینش ارقام متحمل از نظر عملکرد دانه و شاخص TOL مناسب برای گزینش ارقام متحمل از نظر عملکرد روغن شناخته شدند. بر اساس شاخص های برتر فوق رقم قلمی متحمل ترین رقم از نظر عملکرد دانه و رقم هایسان 33 متحمل ترین رقم از نظر عملکرد روغن شناخته شدند.

انسان با تهذیب نفس و علم حضوری می تواند حضور علت هستی بخش را درک نماید؛ لذا در فلسفه اسلامی خداوند حاضر علی الاطلاق است. اما پرسش از چرایی عدم انکشاف حضور الهی به طور گسترده برای بشر از طریق روش هایی مانند تجربه دینی ذهن فیلسوفان دین را به خود مشغول داشته است و تقریرات شلنبرگ در استدلال به اختفای الهی برای الحاد، در این میان نقش محوری دارد. عمده پاسخ ها به علت اختفای الهی از منظر وجودی، فلسفی، عرفانی و کلامی است. اما در پژوهش حاضر به روش تحلیل محتوایی سعی شده است رویکردهای انسانی تراویس دامزدی مورد ارزیابی قرار گیرد. وی با بیان مواردی مانند شاخص انزجار آسیب دیده، شاخص انزجار محدودیت وجودی، شاخص ترس و امید و شاخص از خود بیگانگی سعی در طرح دلایل اختفای الهی نموده است. در این مقاله عمده نقدهای این رویکرد انسانی مواردی چون نسبی گرایی و استقرای ناقص، بی نیاز نبودن از رویکردهای کلامی مانند تدبیر، حکمت و لطف الهی، ارائه تصویری منفعل از خداوند و عدم توجه به بعد اجتماعی دین، دانسته شده است.

مقدمه و هدف: ذرت یکی از مهمترین غلات دانه ­ای است که در بسیاری از نقاط جهان کشت می­ شود و یکی از مهمترین غلات برای تولید مواد غذایی سرتاسر مردم جهان است. یکی از مهمترین عوامل محدودکننده رشد گیاهان در سرتاسر جهان و شایع ­ترین تنش محیطی، کمبود آب است که باعث محدودیت رشد و بقای گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک می­شود. واکنش ژنوتیپ­ ها به تنش در زمان و مکان­ های مختلف می­ تواند متفاوت باشد. بنابراین انتخاب ژنوتیپ­ های متحمل به تنش کم ­آبی، می­ تواند کمک شایانی در جهت اصلاح و تولید محصول ذرت نماید. مواد و روش ­ها: در این پژوهش به ­منظور بررسی تحمل هیبریدهای ذرت به تنش کم­ آبی، 18 هیبرید ذرت در آزمایشی بصورت کرت ­های خرد شده بر پایه طرح بلوک­ های کامل تصادفی در سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. آبیاری در شرایط شاهد بعد از 70 میلی­متر و شرایط تنش کم ­آبی بعد از 120 میلی­متر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A انجام شد. بر اساس عملکرد دانه در شرایط تنش و عادی، شاخص ­های تحمل به تنش (STI)، حساسیت به تنش (SSI)، تحمل (TOL)، شاخص میانگین بهره ­وری (MP)، میانگین هندسی بهره­ وری (GMP)، میانگین هارمونیک بهره ­وری (HARM)، خشکی نسبی (RDI)، مقاومت به خشکی (DI)، پایداری عملکرد (YSI) و انتخاب ژنوتیپ ایده ­آل (SIIG) برای هیبریدهای مورد مطالعه محاسبه شد و هیبریدهای متحمل­ تر و حساس­ تر شناسایی شدند. همچنین گروه­ بندی هیبریدها بر اساس تجزیه کلاس تر و تجزیه به مولفه ­های اصلی انجام شد. یافته­ ها: در این پژوهش، صفت عملکرد در شرایط نرمال و تنش همبستگی کمی با شاخص TOL، همبستگی منفی و معنی ­داری با SSI و همبستگی مثبت و معنی­ داری با شاخص­ های MP، GMP، STI، HARM، YSI، RDI، DI و SIIG داشت و بنابراین هیبریدهای با مقادیر عددی بیشتر برای این شاخص ­ها، عملکرد بالایی در شرایط واجد تنش و نرمال داشتند. بر این اساس، شاخص­ های MP، GMP، STI، HARM، YSI، RDI، DI و SIIG به­ دلیل دارا بودن همبستگی بالا با عملکرد در محیط تنش و بدون تنش، شاخص­ های مناسبی برای شناسایی هیبریدهای پر محصول در هر دو شرایط محیطی (گروه A فرناندز) می ­باشند. نتیجه ­گیری: در شرایط نرمال هیبرید SC704، بیشترین (18/57 تن در هکتار) و هیبریدهای SC703 (11/81 تن در هکتار)، SC702 (11/76 تن در هکتار)، SC720 (12/66 تن در هکتار)، SC701 (11/77 تن در هکتار)، K3651/2×K19 (11/09) و AR66 (11/43 تن در هکتار) کمترین عملکرد دانه را داشتند. همچنین در شرایط تنش کمبود آب، هیبرید SC704 بیشترین (15/9 تن در هکتار) و هیبرید AR66 کمترین (6/16 تن در هکتار) عملکرد دانه ذرت را دارا بودند. بر اساس نتایج حاصل از شاخص ­های مورد مطالعه، در مجموع هیبریدهای SC500 و SC704 به­ عنوان هیبریدهای متحمل به کمبود آب و هیبریدهای SC670 و AR66 نیز به­ عنوان هیبریدهای حساس به تنش کم­ آبی شناسایی شدند. نتایج حاصل از تجزیه کلاستر و تجزیه به مولفه ­های اصلی و رسم نمودار بای­پلات نیز این موضوع را تایید کردند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.